Hauteskundeak datoz Mexikon. Hiru alderdi nagusiak (PAN, PRI eta PRD) nahiko berdinduta helduko direla uste dute batzuek. Askoren irudiko, Andres Manuel Lopez Obradorrek (PRD, zentro-ezkerra) irabaziko du, baina batek baino gehiagok uste du oso litekeena dela eskubiak iruzurra egin eta PRDren balizko garaipena bertan behera uztea. “Batek daki…”, horixe da-ta mexikarren esaerarik ohikoenetako bat. Kasu honetarako propio eginda dagoela dirudi.

Demokrazia eri honen gaitz bat bezala onartu da kanpaina zikina egitea, gaur egungo politikagintzak ibiltzen duen ereduaren isla, alderdien mezuak aurkaria suntsitzekoak baitira, eta ez zer eredu, zer eskaintza, zer politika mota egin nahi duten azaltzeko. Makurra izan da, gainera, indarkeria oso presente egon delako, Michoacán-Oaxaca-Atenco hirukoak agertzen duen bezala: anabasaren aurrean segurtasuna hobekien darabilen eskubiaren formula magikoa saltzeko modua izan da. BBVA Bancomerrek (Mexikoko finantzal-talderik indartsuena) gaur egungo egoera arriskugarria dela zabaltzean egin duen era berean; hautesleei egonkortasuna galdegin die, hau da, ordena, hots: eskubia.

Alderdien itsasoa, baina, politikeriak belztuta dabil, baina aldi berean den-dena ikusten da. Begi bistan da PAN ultraeskuin pribatizatzailea dela eta PRI mafia talde bat bihurtu zela aspaldian. PRDk, berriz, guztiz kikildurik, zentruari baino ez dio begiratu nahi, eta botere politikoa lortzeko estrategiaren biktima dela argi eta garbi erakutsi du sarritan, esaterako, Atenco kasuan.

Bitartean, Mexikoko herri xehea beste klabe batzuetan ari da, eta dantzari zebilen jo ta ke joan zen igande eguerdian La Alamedan, urterik urte irabazten jakindako esparruen jabe: travestiak, etxerik gabekoak, indígena punkie gaztetxoak, etxeko neska garbitzaileak, gizarteak ahaztutako zaharrak eta abar, DFko bihotzaren taupadaren bene-benetako motore direlako (argibide gehiago nah izanez gero, ikus webgune honetan bertan “La Alameda” izeneko artikulu). Eta alderdiek zer egingo duten argitzea saihesten duten bitartean, zapatismoak nahiz ezkerreko hainbat erakundek La Otra Campaña bultzatu dute tinko, beste politikagintza mota bat egin daitekeela aldarrikatzeko asmoz. Atencoko herritar borrokalariek azken urteetan egin duten moduan

“Beldurra” eta “amorrua”

“Atencoko errepresioak gainditu egin du orain arteko jazarpenen maila. Gustavo Diaz Ordazek berak ere (Mexikoko lehendakaria 1964tik 1970era bitartean) ez zien soldaduei agindu ahalik eta emakume gehien bortxatzea”, salatu zuen Adolfo Gillyk Giza Eskubideen aldeko Batzordeak maiatzaren 3 eta 4ko jazoerez egindako txostenaren aurkezpenean, iragan astelehenean, Mexikoko Hiriaren Unibertsitate Autonomoan, mundu osoko hedabideetako kazetarien aurrean.

Gillyren irakurketaren arabera, Estatua “onargarritasunaren muga” haruntzago helarazten saiatu zen Atencon, datozen urteetako errepresioei begira. Gertatutakoa “Mexikoko historiaren tragedia nazionaletako bat” izan zela uste du. Idazle eta historiagilearen ustez, maiatzaren 3 eta 4ko gertaerak “beldurra” zabaltzeko profitatu zituen botereak. “Atencoko komunitatean ulertzeko moduko beldurra geratu da arrasto, bai eta amorru izugarria ere”, erantsi zuen. Bestalde, Benhumearekin bat egin zuen alderdi politikoen jokabidea salatzean: PANek errepresioa goratzeaz gain, beste inork ez duela ezer esan nahi izan kritikatu eta hauteskunde kanpainaren amaieran iritzia emateko eskatu zuen.

Iñaki Garciak hitza hartu zuen txostenaren berri emateko, batzordekide modura. Dozenaka testigantzak Atencon gertatatutako errepresioa baieztatu dutela esan zuen (bi pertsona erailda, 250dik gora atxilotu eta 47 emakume presok sexu-abusoak salatu izana dira datu nagusiak). Emakumeak babesteko neurriak hartu eta operazioaren bi erantzule polítiko nagusiak (Errepublikako buru Vicente Fox eta México Estatuko gobernadore Enrique Peña Nieto) auziperatzea dira lanaren gomendiorik garrantzitsuenak.

Alexis bizirik bailitzan

Alexis Benhumea zenaren aitaren hitzaldia ekitaldiaren unerik hunkigarrienak ekarri zituen. Semea hil ez balitz bezala mintzatu zen beti, aditza orainaldian erabiliz, eta hilketaren xehetasunik larrienak adierazi zituen: Alexis zenbait astetan heriotz zerebralean egon da buruan hartuako ke-pote baten golpe bortitzaren eraginez, ekainaren erdian hil zen arte. Angelek Alexis 11 orduz zaindu behar izan zuen zauritu zuten lekuan bertan, gaztea odoletan zegoela, hil-hurren, Poliziak anbulantziari pastasen uzten ez ziolako. Alexis unibertsitarioa zen, dantzaria, errusiera ikasten ari zen eta Lacandonako Seigarren Deklarazioari atxekimendua agertu zion. Biktimaren aitak ez zuen zalantzarik izan gertatu zirenak “Estatuaren terrorismotzat” hartu eta Mexikon sistema politikoa “krisi larrian” dagoela deklaratzeko.

Ekitaldiaren amaieran bideo lazgarria bistaratu zen. Batzordeak Atencoko operatiboak egindako presoengandik jasotako testigantzak erakusti zituen, zein baino zein krudelago: gurpil-aulkian zegoen gizon batek, adibidez, kupidarik gabe jo zutela eta garraio-bideei erasotzea leporatu diotela deskribatu zuen; 62 urteko agure zimelak, berriz, negarretan kontatu zuen jipoi galanta hartu ondoren zortzi polizia jotzea egotzi diotela; kale-saltzaile zebilen emakume baten lekukotasuna ere ageri zen…

Buruz-behera omen dabil gizartea aske egon behar dutenak barruan direlarik eta libre dagoen jendaila kontrolpean ez dagoenean. Hala eta guztiz ere, gaur inoiz baino gehiago: ¡Viva el pueblo mexicano!