Volvemos sobre la detención el 17 de febrero pasado de Jorge Huenchullán, dirigente Mapuche detenido en un violento operativo policial en la comunidad de Temucuicui, 600 kilómetros al sur de Santiago y remitido a la cárcel de Algol. El Juzgado de Garantía de Collipulli, consideró a Huenchullán como prófugo de la justicia, pues tenía órdenes de detención pendientes por la supuesta agresión al ex- Director de la Corporación Nacional de Desarrollo Indígena (CONADI) Jaime Andrade. Según los indígenas, el terrateniente René Urban, cuya propiedad es protegida por fuerzas policiales y quien mantiene una veintena de querellas contra miembros de la comunidad indígena, acusó a Huenchullán de abigeato (hurto de ganado). Otros dos comuneros arrestados con Huenchullán, Cristián Calhueque Millanao, de 25 años, y Alex San Martín Huaiquillán (19), fueron acusados de "porte y tenencia ilegal de arma de fuego" y deberán firmar un registro cada 30 días y permanecer en la región. (A continuación más información sobre esta detención y la entrevista que le realizó en su día Álvaro Hilario al dirigente mapuche bajo el seudónimo de Fernando).

Según el parte policial, se les incautó una escopeta hechiza y cuatro cartuchos de 12 milímetros.

Organizaciones de defensa de los derechos indígenas denunciaron que éste será "uno más en una larga lista de procesos judiciales que afectan a la comunidad y que han sido cuestionados por diversos organismos de derechos humanos, nacionales y extranjeros".

Según denunciaron los Mapuches de Temucuicui, el violento allanamiento lo ejecutaron Fuerzas Especiales de Carabineros de Malleko junto con el Grupo de Operaciones Especiales (GOPE), que contaron con el apoyo de un helicóptero.

Afirmaron en un comunicado que los tres detenidos fueron "golpeados y torturados en presencia de sus esposas y niños" e insultados por los Carabineros con frases de corte racista.

En la acción, aseguraron, fue golpeada también Griselda Calhueque, quien sufrió la fractura de una costilla, mientras uno de sus hijos, de tres años de edad, resultó lesionado en un pie.

"La comunidad Mapuche de Temucuicui no tolerará más este tipo de abusos y, si tenemos que morir, moriremos por defender nuestros derechos", subraya el comunicado.

El Partido Comunista de Chile (PCCh), por su parte, denunció que estos atropellos se vienen realizando desde hace meses en esa región, convertida -precisó- en un estado para-policial contra la etnia originaria que sólo defiende la ancestral propiedad de sus tierras.

Tras plantear que la violación de los derechos humanos en la Araucanía debe ser investigada en la Cámara de Diputados, exigió respeto por las etnias originarias, como se comprometió durante su campaña electoral -dijo- la Presidenta Michelle Bachelet.

Agencias

"TXILEKO GOBERNUEK ISILARAZI NAHI GAITUZTE"

Wal Maputik kanpo gaude, ezezaguna izan behar den leku batean. Solaskidea Fernando daukat: Txileko justiziatik ihes eginda dabiltzan Arauco – Malleco Koordinakundeko agintari klandestinoetako bat. Nahi dute anaiek, euskaldunok, beraien borrokaren berri izan dezagun. Nahi dute beraien borroka isilarazten duen estrategia errepresiboa apurtu.

- Betiko borrokak, hau da, inken kontra, lehen, espainolen eta txiletarren kontra, gero, lurra defendatzea izan du ardatz.

Lurrak berreskuratzea izan da, betidanik, Maputxe Herri osoa batu izan duen eskaera. Lurraldetasuna oinarrizkoa da Herria osatzeko. Oinarrizkoa da funtsezkoak egiten zaizkigu beste elementu batzuk (kulturalak, erligiosoak, ekonomikoak, politikoak, etikoak) berreskuratzeko. Honela, eta ez bete modu batean, lortuko dugu nahi duguna, hau da, Izadiarekin bat egiten duen mundu batean bizi, zapalketarik ez dagoen mundu batean bizi eta, lurren lapurketa erdian izanik, xedea ezina dela argi dago.

- Lehen, latifundistak zenituzten etsai. Gaur, horiei multinazionalak gehitu zaizkie. Aldaketarik bai?

Lurra berreskuratzeko lehenengo eskaerak egin zirenean, haien destinatarioak latifundistak ziren. Azken hamarkadetan, nazioarteko kapitalaren zabaltze prozesuak direla-eta, borroka basoak eta ibaiak ustiatzen dituzten enpresa handien kontra zuzenduak izan dira. Ezin dugu ahaztu, berriz, Txileko betiko oligarkiak interes ekonomiko itzelak dituztela enpresa horietan. Kontuan izan behar da ere, egungo mundu ekonomian bere burua kokatzeko, Txilek energia ekoizle errola hartu nahi duela. Lehentasuna dauka aipatutako arloak.

Interes horiek gure lurretan oinarrituta daude. Lurra bera ez da garrantzitsuena, baina lurrik ez bada, ez dago maputxe izaterik.

- Arauco – Malleco Koordinakundea 1997an jaio zen: lurrak berreskuratzeko gatazkan dauden komunitateak elkartuz, nortasuna borrokan bertan garatuz.

Koordinakundea jaio zen ohiko erakunde maputxeek politika egiteko zeukaten eredua agortuta zegoelako. Bide instituzionalaren agorpena da; estatuak emandako hutsunetan murgiltzen dena. Maputxeen parte hartze politiko zein lurren aldeko eskaerei erantzunik ez dagoelako agortu egiten da. Egoera honek eztabaidara garamatza: ohiko politikari jarraitu ala estatuarekin apurtu egin nahi duen borrokamolde berriak sortu, aurreko guztiarekin apurtuz. Handik hausnarketa datorkigu: Zer egin liteke indarrak metatzeko? Honela, premiazkoa egiten zaigu batasuna, borrokan daudenekoen batasuna, batez ere. Baina, behar honek, lan honek badauka baldintzarik: lurran bertan, gatazkaren eskenatokian bertan eman behar da. Testuinguru honetan jaioa da Koordinakundea, lurran bertan zinezko indarrak batzeko beharra zegoelako; hau da, lur soroak berreskuratzen badira, berreskuratzeari eusteko gai izan behar gara , eta berreskuratzeaz baliatuz, Maputxe Herria berreraikitzean jarduteko.Bada beste gai inportante bat: borroka bera, lurra bera, politika egiteko moduak, bizitzeko modu berri horiek zabaltzeko eskola izan dadila, Estatuarekiko itunen bitarteko ohiko politika ahazteko eskola izan dadila. Alde beretik, Koordinadoran nabaritu genuen, ere, alderdiekin apurtu behar genuela, baita borroka eta maputxeen nahiak islatzeko gai ez ziren "bitartekariekin" ere. Horrela, ohiko alderdietatik urruntzen hasi ginen, baita ezkertiarretatik ere, nahiz eta aken hauek maputxeoi begirune gehiago izan.

- Lurrak berreskuratzean eta lur horietako kudeaketa autonomoan datza borroka. Baina, zelakoa da zuen kontra erabilitako estrategia errepresiboa?

Oinarrizkoa da mapuxeon borroka zertan datzan jakinaraztea geu suntsitzeko Estatuak darabilkien kanpaina mediatikoa oso indartsua delako. Suntsitu nahi gaituzte, multinazionalek euren inbertsio prozesuekin segi dezaten

Txileko estatuak isilarazi nahi gaitu. Estatuak gure borroka manipulatu eta isilarazi du. Bada emaitzak eman dizkien estrategia. Duela hamar bat urte, konturatu ziren, adibidez, Santiagoko biztanleriaeren %80 maputxeon borrokarekin ados zegoela. Harrezkeroztik, Txileko gizartean ez da gure berririk izan. Bestaldetik, maputxeentzako politika zintzoa daukanarena egiten saiatu dira, geu terroristatzat jotzen gaituzten bitartean. Ez digute defentsarako tokirik utzi, estigmatizatuta gaude.

- Zer leporatzen dizuete epaitegietan?

Estrategia mediatikoa baino gehiagorik bada. Maputxeentzako baliabide asko daude, baina ez funtsezkoa konpontzeko balio duenik, eta funtsekoak dira lurraldetasuna eta autonomia. Diru gehiena maputxeok politikoki sakabanatzeko erabiltzen dute, komunitateei giza babesa kentzeko. Horrela, diruz, burukidekeria indartzen dute, agintariak Gobernuaren alde para daitezela. Hau guztia, indarkeria itzelaz lagunduta: bada borroka adierazpen guztientzako indarkeria, edo, bakoitzarentzako errepresio mota zehatz bat. Bada guztiz fazista dena, paramilitarrak; Gobernuaren indar errepresiboena, epaileena. Epaitegiak, beraz, estrategia erraldoi horren mesederako kokatu behar ditugu.

Ezin dugu ahaztu ere, garai hauetan, gero ta indartsuagoa dela eskualdean finkatu den kapitalismoa; enpresek, zelulosa ekoiztekoek, adibidez, etengabe hazi egiten dute.

- Preso politikorik badago?

Egun, hamar bat dira gure presoak. Batzuk dira, ere, justiziatik ihes eginda daudenak, errebeldian daudenak; agintari klandestinoak esaten diegu guk.

Etengabekoa eta betikoa da maputxeon borroka gaiztotzearena, kriminalizazioa.

Edozeinek balio du geu zigortzeko, berdin ekintzaren bat zein gure planteamendua bera; edota Koordinakundean parte izateagatik. Egun, Koordinadoraren beraren kontrako jazarpena ere badago: Pinocheten garaietako "Ley de asociación ilícita terrorista" eskuan, abian da, jada, Koordinadoraren eta bere agintarien kontrako epaiketa. Espetxe zigorrak bost eta hogetabost urte tartekoak dira.

- Hala ere...

Hala ere, gure ustetan, larriena da maputxeon borroka isilarazita egotea. Guk lurrak defendatzeko behar eta ahal diren bide guztiak kontuan ditugu. Berreskuratzeetan erakusten dugun indarra Komunitateek lurrak defendatzeko eskatzen duten indarra bera da. Komunitateen borroka zuzena da. Gure ekintzak beti izan dira garbiak, sekula ez da odolik izan. Enpresen edota latifundisten interes ekonomikoen kontra zuzenduak izan dira, hau da, gure burua defendatzeko ekintzak baino ez dira. Guretzat legezko ekintzak dira, ez, ordea, Gobernuarentzat, ekintza terroristak direla diolarik. Guretzat gaurko borrokabideen helburua Maputxe Herria berreraiki ahal izateko gutxiengoko tokia lortzea da. Horretan oinarrituta, aurrerago, posiblea izango da Maputxe Herriaren askapenerako propuesta garatzea. Arlo politikoa, ideologikoa edota kulturala dela-eta, izaera berria, pentsamolde berriak sortu nahi genituzke gure jendearengan, gatazkaren eskenatokian bertan, politika egiteko erarekin zer ikusirik dutenak.

Álvaro Hilario.